نگاهی بر آینده تصویربرداری دندانپزشکی

نگاهی بر آینده تصویربرداری دندانپزشکی

ویلهلم رنتگن آلمانی، استاد فیزیک تجربی، در سال ۱۸۹۵ اشعه ایکس را در حین کار بر روی انتشار جریان الکتریکی در خلاء کشف نمود.او هنگام عبور جریان الکتریکی مابین الکترودها در لوله‌ی پرتوی کاتدی متوجه شد که از صفحه‌ای پوشیده شده از باریم پلاتونیسیانید که در گوشه‌ای از اتاق نگهداری می‌شد پرتویی ساتع می‌شود. ویلهلم پس از هفته‌ها آزمایش مداوم در نهایت گزارشی را ارائه داد و با افتخار اولین جایزه نوبل فیزیک را در سال 1901 از آن خود نمود. با گذشت زمان، اصلاحات قابل توجه بسیاری بر روی تکنیک‌ها و تجهیزات ساخته شده صورت گرفت و در حال حاضر، تجهیزات رادیولوژیکی حتی در بیمارستان‌ها و مراکز امدادرسانی کوچک هم یافت می شوند و تصور مکان‌های درمانی بدون این دستگاه‌ها غیر قابل پذیرفتن است.

تغییر مهم بعدی به دنبال پیشرفت و کاربرد تکنولوژی کامپیوتر به وجود آمد و استفاده از نرم‌افزارهای کامپیوتری در رادیوگراف‌ها غیر قابل اجتناب بود. در حقیقت ایده‌ی رادیولوژی بدون فیلم برای پزشکان بسیار جالب شد و بدین منظور در اواسط دهه ۸۰ میلادی، رادیوگرافی دیجیتال به جامعه پزشکی معرفی گردید و با گذشت زمان محبوبیت بسیار یافت.

رادیوگراف‌ها‌ی دیجیتال نقطه‌ی عطفی برای تشخیص‌های بالینی مختلف شدند زیرا که مزایایی همچون: دسترسی آسان، کم هزینه بودن، تهاجمی نبودن، تطابق‌پذیری با رشته‌های مختلف پزشکی، بدون ضرر بودن و صرف زمان کم تصویربرداری آن‌ها را به رقیبی سرسخت با نوع سنتی رادیوگرافی همراه با فیلم تبدیل کرد. از طرف دیگر تمامی این مزایا را با وضوح تصویر عالی و کنتراست بالا ترکیب نموده و در نتیجه به راحتی به نقش کلیدی رادیوگرافی دیجیتال پی خواهید برد.

رادیوگرافی سنتی (که به نام SFR نیز شناخته شده است) همچنان در بسیاری از مراکز مورد استفاده قرار می‌گیرد اما به سرعت در حال جایگزینی با نوع دیجیتال است. دلایل کاهش محبوبیت آن‌ها: دوز اشعه فیکس شده، مقیاس خاکستری غیر خطی یک اندازه و عدم پتانسیل کافی برای تنظیم میزان دوز تابیده شده به بیمار می‌باشد. تمامی این پارامتر‌ها اطلاعاتی که می‌تواند توسط یک فیلم ثبت گردد را محدود می‌نماید و تصاویر به هیچ وجه بعد از چاپ قابل تغییر نخواهند بود. جدای از این‌، فیلم بسیار پر هزینه است و از مواد بسیار خطرناکی برای چاپ استفاده می‌شود. از طرف دیگر، نگهداری و بازیابی فیلم نیز در مدت طولانی دشوار خواهد بود. به علاوه، SFR با سیستم‌های آرشیو و ارتباط تصاویر (PACS) نیز سازگار نیست.

رادیوگرافی دیجیتال به انواع مختلفی تکامل یافته است. در نوع رادیوگرافی Computed (CR) از صفحات فسفر به جای فیلم برای تشخیص پرتو ایکس استفاده می‌شود. صفحه‌ی بمباران شده با اشعه ایکس، توسط لیزر نئون هلیوم اسکن شده و نور منتشر شده در لوله فتومولتیپلایر (photomultiplier tube) محبوس و بعد از آن به سیستم الکتریکی آنالوگ تبدیل و سپس دیجیتالی می شود. نوع دیگر رادیوگرافی direct (DR) که در آن یک سنسور نیمه هادی انرژی پرتو ایکس را مستقیما به سیگنال‌های الکتریکی تبدیل می‌نماید و در عین حال مرحله‌ی اسکن و خوانده شدن تصویر حذف خواهد شد. شناساگرهای حالت جامد (درام سلنیوم) و شناساگرهای تخت (سلنیوم و سدیم یدید) به عنوان سنتیلاتور در این سنسورها مورد استفاده قرار می‌گیرند که فوتون اشعه ایکس را به نور و به طریق دیگری به الکترون تبدیل می‌نمایند. تشدید وضوح تصویر که برای تصاویر زمان واقعی استفاده می‌شود از سنسور دیجیتال مرتبط با مانیتورهای ویدئویی استفاده نموده و به شدت در جراحی‌های ارتوپدی و قلب و عروق مفید می‌باشد. بدین معنی که شفافیت را تا ۶۰۰۰ برابر بدون افزایش در میزان دوز اشعه بالا می‌برد.

تصویربرداری دیجیتال دندانپزشکی

امروزه متخصصین دندانپزشکی از رادیوگرافی دیجیتال برای تشخیص، درمان و رویت بهتر ناحیه داخل دهانی استفاده می‌کنند. همانطور که پیش از این گفته شد رادیوگرافی دیجیتال نوعی از تصویربرداری است که در آن اشعه ایکس توسط سنسورها دریافت و تصاویر بسیار واضحی از دندان‌ها، لثه و موقعیت‌ها و ساختارهای دیگر داخل دهانی بر روی کامپیوتر نمایش داده می شوند. تصاویر دیجیتال دندانپزشکی به سه روش قابل تهیه هستند: روش مستقیم، غیر مستقیم و نیمه غیرمستقیم. در روش مستقیم برای ثبت تصویر، سنسور الکترونیکی در داخل دهان بیمار قرار داده می‌شود. در تکنیک غیرمستقیم از اسکنر فیلم ایکس ری برای تبدیل به نوع دیجیتال مورد استفاده قرار می‌گیرد و در نهایت در نوع نیمه غیر مستقیم ترکیب سنسور و اسکنر کاربرد دارد.

رادیوگراف‌های دیجیتال دندانپزشکی می‌تواند به دو صورت داخل دهانی (intraoral) و خارج دهانی (extraoral) قابل استفاده باشند. معمولترین نوع اشعه ایکس یعنی داخل دهانی جزئیات عالی را نشان داده و برای تشخیص حفره‌ها، میزان رشد دندان‌ها و سلامت دهان و دندان بسیار مناسب هستند. ایکس ری خارج دهانی به اندازه نوع داخل دهانی جزئیات را نمایش نمی‌دهد و اما برای تشخیص ایرادات دندان‌ها به طور جداگانه کاربرد ندارد. هر چند که از آن‌ها برای تصویربرداری از کلیه دندان‌ها، رشد و موقعیت فک و مشکلات بین دندان‌ها،‌ TMJ و یا دیگر استخوان‌های صورت به فزون استفاده خواهد شد.

تصاویر ایکس ری‌ داخل دهانی به انواع زیر تقسیم می شوند:

Bitewing: که در آن بیمار فیلم ایکس ری را گاز می‌گیرد و جزئیات بالا و پایین دندان در یک ناحیه از دهان قابل مشاهده است. هر بایتوینگ یک دندان را از تاج آن (یعنی بالا) تا نزدیک به جایی که استخوان از آن محافظت می‌کند را نشان می‌دهد. این نوع ایکس ری برای تشخیص پوسیدگی بین دندان‌ها و تغییر در تراکم دندان در اثر بیماری‌های لثه مورد استفاده قرار می‌گیرد. به علاوه، تعیین تناسب روکش‌ها و ترمیم‌ها و همینطور حاشیه مواد پر کننده نیز قابل شناسایی است.

Periapical (Limited): در حقیقت کل دندان‌ها را از تاج تا انتهای ریشه و استخوان‌های محافظ را در یک ناحیه چه در فک بالا و چه در فک پایین نشان می‌دهد. این نوع تصویر برای رویت ساختار ریشه و ناهنجاری‌های استخوان‌های اطراف دندان کاربرد دارد. نشان دادن ضایعات استخوانی در اطراف هر دندان به کمک تصاویر پری اپیکال در درمان شرایطی مانند پریودنتیت، بیماری‌های پیشرفته لثه و تشخیص ضایعات اندودنتیتی (آبسه) مورد استفاده قرار می‌گیرد.

 

تصاویر ایکس ری خارج دهانی به انواع زیر تقسیم می شوند:

Panoramic (Panorex): که نیازمند یک دستگاهی است که دور سر بیمار بچرخد و کل دهان را شامل تمام دندان‌ها در فک بالا و پایین در یک تصویر ثبت می‌نماید. تصاویر پانورامیک برای ایمپلنت دندان، شناسایی دندان‌های عقل پنهان و مشکلات فکی و تشخیص کیست و تومورهای استخوانی مورد استفاده قرار می‌گیرد. فیلم‌های پانورامیک برای اهداف پزشکی قانونی در شناسایی بدن‌های غیر قابل تشخیص پس از آتش سوزی، سقوط، تصادف و دیگر موارد نیز کاربرد دارد.

Multi-Slice Computed Tomography (MCT): تنها لایه‌ی خاصی از دهان را در حین اینکه مابقی تصویر کدر خواهد بود نشان می دهد. این نوع تصویر برای تشخیص ساختارهای پیچیده‌ای است که رویت آنها به وضوح دشوار می‌باشد.

Cephalometric projections: که تمام جمجمه را نشان می‌دهد، برای مشخص شدن دندان‌ها در ارتباط با شکل فک بیمار طراحی شده است. ارتودنتیست‌ها و متخصص‌های ترمیم و زیبایی از سفالومتری برای تهیه برنامه‌ی درمان خود استفاده می‌نمایند.

Sialography: در این نوع تصویربرداری، مایعی رنگی را (که عامل کنتراست radiopaque است) به درون غدد بزاقی تزریق می‌کنند و به دنبال آن می‌توانند غدد را بر روی تصویر قابل مشاهده و ثبت نمایند. به طور معمول از این تکنیک تصویربرداری دیجیتال برای تشخیص بیماری‌های مرتبط با غدد بزاقی مانند گرفتگی و یا سندروم Sjogrens (یک نوع نقص ایمنی بدن که مانع تولید اشک و بزاق می شود)، مورد استفاده قرار می‌گیرد.

Cone beam computerized tomography (CBCT): ساختار‌های داخلی جمجمه را به صورت سه بعدی نشان می‌دهد. این دستگاه تصویربرداری دیجیتال که به طور معمول در بیمارستان‌ها و مراکز رادیولوژی قابلیت نصب دارد، برای تشخیص ضایعات استخوانی صورت مانند تومور و ناهنجاری مورد استفاده قرار می‌گیرد. همچنین سی تی اسکن‌ دندانپزشکی برای ارزیابی استخوان برای قرارگیری ایمپلنت‌ها و همینطور خارج نمودن دندان‌های دشوار که ممکن است در حین و یا بعد از جراحی مشکل ایجاد کنند بسیار کاربرد دارد. CBCT که نیاز به تابش اشعه ایکس تقریبا هشت برابر رادیوگرافی پانورامیک دارد تصاویر را به صورت برشی ثبت نمی‌نماید. در عوض جریان اشعه مخروطی شکل، قسمت بالا و پایین دهان را در لحظه ثبت می‌کند. اطلاعات به دست آمده به صورت دو بعدی ثبت شده و تصویری با وضوح بالا ایجاد می‌کند و در نهایت با ترکیب آن‌ها یک تصویر سه بعدی از ساختارهای استخوانی تشکیل خواهد شد.

مزایای رادیوگرافی دیجیتال نسبت به نوع سنتی آن:

-          رادیوگرافی دیجیتال برای تشخیص کوچکترین حفره‌های به وجود آمده مابین دندان‌ها و یا زیر مواد پر شده درون دندان، عفونت‌های استخوانی، مشکلات لثه (پریودونتال)، آبسه یا کیست، اختلالات رشدی و تومورها که با معاینه‌های معمولی قابل شناسایی نیستند می باشد.

-          تصاویر دیجیتال همان لحظه بر روی هر نوع کامپیوتر قابل رویت است و برای افزایش کنتراست و جزئیات تنظیم شده، طوری طراحی شده است که تصاویر به صورت الکترونیکی و بدون از دست دادن کیفیت به دست متخصص برسد.

-          تشخیص زودهنگام بیماری‌های دندان در زمان و هزینه صرفه‌جویی می‌کند.

-          تکنولوژی دیجیتال ذخیره سازی میکرو، اجازه می دهد تا ظرفیت ذخیره‌ی داده ها را در درایوهای و فضاهای کوچک افزایش دهد.

-          استفاده از تکنولوژی دیجیتال، صرف زمان و هزینه زیاد را بر روی فیلم و مواد شیمیایی خطرناک ظهور و ثبوت حذف نموده و سیستمی سبز و دوستدار طبیعت محسوب می‌شود.

-          تصاویر دیجیتال به راحتی می‌تواند از طریق کامپیوتر بین متخصصین به اشتراک گذاشته و یا پرینت گرفته شده و مورد بحث قرار گیرد.

-          سنسورهای دیجیتال و صفحات فسفرپلیت در برابر اشعه ایکس نسبت به فیلم بسیار حساس‌تر هستند بنابراین میزان دوز اشعه کمتری به بیمار وارد شده و ایمن‌تر خواهند بود.

-          ویژگی‌های رادیوگراف دیجیتال شامل تنظیم کنتراست و رنگ، تبدیل آن به نوع سه بعدی، میزان شفافیت، تغییر جهت تصویر و حتی بزرگنمایی است که کمک قابل توجه‌ای به تشخیص و پیشبرد روند درمان بیمار خواهد کرد. به علاوه تصاویر دیجیتال به راحتی می‌توانند بر صفحه‌ی مانیتور کنار صندلی بیمار به نمایش گذاشته شوند.

-          تصاویر دیجیتال دندانپزشکی می‌توانند از طریق کامپیوتر ذخیره و حتی در موارد مورد نیاز به اشتراک گذاشته شوند. در نتیجه با حذف مراحل اضافی و دخالت نیروی انسانی و در واقع خطای کمتر، سرعت عمل کار بالا خواهد رفت.

در جایگاهی که اکنون در رادیوگرافی دیجیتال هستیم،‌ دیدن آینده‌ای تماما تکنولوژیک اصلا دشوار نیست. در حقیقت مراکز درمانی و بیمارستان‌ها بیشتر و بیشتر در شرف دیجیتالی نمودن سیستم‌های خود هستند. شناساگرهای بهتر، پردازش سریعتر، کامپیوترهای بسیار قویتر،صفحه‌های نمایش بزرگتر و شفاف‌تر و ظرفیت بالای آرشیو اطلاعات بار دیگر دید متخصصین را به تصویربرداری پزشکی تغییر می‌دهند. در نهایت PACSادغام اطلاعات رادیولوژی و پایه‌ی یک بیمار را امکان‌پذیر و نوع مراقبت و درمان پزشکی را متحول خواهد نمود.

نوشته شده در 2018-05-28 توسط تصویربرداری دیجیتال دندانپزشکی 0 776

نظر خود را به اشتراک بگذاریدپاسخ دهید

محصولات بازدیدشده

محصولی وجود ندارد
مقایسه 0